Psikolog ile psikolojik danışman arasındaki fark nedir?
Psikolog, psikolojik danışman, klinik psikolog ve psikiyatrist farklı eğitimlerden gelir ve farklı işler yapar. Bu yazıda unvanları Türkiye'deki mevzuata göre sade bir dille anlatıyoruz.
Psikolog ile psikolojik danışman arasındaki temel fark, lisans eğitimlerinin farklı alanlarda olmasıdır. Psikolog, üniversitelerin psikoloji lisans programından mezun olan kişidir. Psikolojik danışman ise rehberlik ve psikolojik danışmanlık (PDR) ya da buna denk sayılan bir programdan en az lisans düzeyinde mezun olur. İkisi de insanın duygu, düşünce ve davranışlarıyla ilgilenir, ama eğitimleri farklı vurgularla ilerler ve mevzuatta farklı yerlerde tanımlanırlar.
Psikiyatrist ise tıp eğitimi aldıktan sonra Ruh Sağlığı ve Hastalıkları alanında uzmanlaşan bir hekimdir. Bu yüzden psikiyatrik tanı koymak ve ilaç tedavisi planlamak hekimin işidir. Klinik psikolog da ayrı bir unvandır ve lisansın üzerine klinik psikoloji alanında lisansüstü eğitim gerektirir. Aşağıda her unvanı Türkiye'deki mevzuata dayanarak tek tek anlatıyor, hangi ihtiyaçta kime başvurulabileceğini de sade bir şekilde özetliyoruz.
Psikolojik danışman nedir?
Psikolojik danışmanın tanımı en açık şekilde Millî Eğitim Bakanlığı'nın Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği'nde yer alır. Yönetmeliğe göre psikolojik danışman, üniversitelerin eğitimde psikolojik hizmetler, rehberlik ve psikolojik danışmanlık, psikolojik danışma ve rehberlik ya da bu alana denk kabul edilen programlarından en az lisans düzeyinde mezun olmuş kişidir. Bu yönetmelik okullar ve rehberlik ve araştırma merkezleri için yazılmıştır. Okullarda bu görevi yapan kişiye "rehber öğretmen/psikolojik danışman" denir.
Aynı yönetmelik, psikolojik danışmanın yaptığı işi de tanımlar. Psikolojik danışma, kişilerin kendini tanıma, karar verme ve problem çözme becerileri kazanmasını, kişisel ve toplumsal uyumunu sağlamasını ve iyilik halini geliştirmesini amaçlayan, bireysel ya da grupla profesyonel olarak yürütülen bir psikolojik yardım sürecidir.
Psikolojik danışman nelere bakar?
Yukarıdaki tanımdan yola çıkarsak, psikolojik danışmanlığın odağında kişinin gelişimi, uyumu ve gündelik hayatta karşılaştığı zorluklarla baş etme becerileri vardır. Örneğin:
Yaşam geçişleri, yani taşınma, iş değişikliği, ayrılık ya da okula başlama gibi dönemler bu kapsama girer. Kaygıyla, stresle ve yasla baş etme, ilişkilerde yaşanan zorluklar ve karar verme süreçleri de psikolojik danışmanın sıkça çalıştığı konulardır. Çocuk ve ergenlerde okul uyumu, sınav dönemi ve kariyer kararları, ebeveynlerde ise çocukla iletişim ve ebeveynlik soruları yine bu alandadır.
MEB yönetmeliği bir sınır da çizer: Kişi, psikolojik danışmanın mesleki yeterlikleri dışında kalan bir alanda yardıma ihtiyaç duyuyorsa, psikolojik danışman onu daha yetkin uzman kişi, kurum ya da kuruluşlara yönlendirir. Yani yönlendirme, işin doğal bir parçasıdır.
Psikolog kimdir?
Türk Psikologlar Derneği'nin açıklamasına göre, YÖK tarafından tanınan bir psikoloji lisans programından mezun olan kişi "psikolog" unvanını kullanabilir. Dernek, yalnızca yüksek lisans ya da doktora yapmanın bu unvanı kazandırmadığını da özellikle belirtir. Yani psikolog unvanının kaynağı lisans diplomasıdır.
Psikologlar okullarda, şirketlerde, araştırma kurumlarında, sağlık kuruluşlarında ve daha pek çok alanda çalışabilir. Sağlık kuruluşlarındaki görevleri Sağlık Bakanlığı'nın iş ve görev tanımları yönetmeliğinde sayılır. Bu yönetmeliğe göre psikolog, ilgili sertifikalı eğitimi almış olmak kaydıyla, klinik psikoloğun sorumluluğunda test uygulayıp raporlayabilir. Hastalık olarak tanımlanmayan durumlarda ise klinik psikoloğun ya da psikiyatri uzmanının sorumluluğunda psikolojik destek verebilir. Toplum ruh sağlığına yönelik çalışmalarda da görev alabilir.
Psikolog ile psikolojik danışman farkı kısaca
İki meslek birbirine yakın konularda çalıştığı için sık sık karıştırılır. Farkı birkaç başlıkta toparlayabiliriz:
Lisans eğitimi: Psikolog psikoloji bölümünden, psikolojik danışman PDR ya da denk bir bölümden mezundur.
Mevzuattaki yeri: Psikolog için sağlık kuruluşlarındaki görevler Sağlık Bakanlığı yönetmeliğinde tanımlanır. Psikolojik danışmanın tanımı ise MEB yönetmeliğinde, eğitim kurumları üzerinden yapılır.
Ortak noktalar: Her iki meslek de kişinin duygu, düşünce ve davranışlarını anlamaya ve onu desteklemeye odaklanır. İkisi de tıbbi tanı koymaz ve ilaç yazmaz.
Lisansüstü yollar: Hem psikoloji hem PDR lisans mezunları, aşağıda anlatılan klinik psikoloji yüksek lisansıyla klinik psikolog unvanına ulaşabilir.
Hangisinin daha uygun olacağı, unvandan çok kişinin ihtiyacına ve çalışılacak kişinin o konudaki eğitimine bağlıdır.
Klinik psikolog kimdir?
Klinik psikolog unvanı doğrudan kanunla tanımlanmıştır. 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun'un ek 13. maddesine göre klinik psikolog, şu yollardan birini tamamlamış bir sağlık meslek mensubudur:
- Psikoloji ya da psikolojik danışma ve rehberlik lisansının üzerine, klinik ortamlarda pratik uygulamaları içeren klinik psikoloji yüksek lisansı yapmak,
- Başka bir lisans eğitiminin üzerine psikoloji ya da klinik psikoloji yüksek lisansına ek olarak klinik psikoloji doktorası yapmak.
Aynı madde klinik psikoloğun yetkisini de çizer. Klinik psikolog, ölçüm araçları, gözlem ve görüşme teknikleri kullanarak psikolojik değerlendirme yapar. Uluslararası teşhis ve sınıflama sistemlerinde hastalık olarak tanımlanmayan ve Sağlık Bakanlığı'nın uygun bulduğu durumlarda psikoterapi uygular. Hastalık durumlarında ise psikoterapiyi ancak ilgili uzman hekimin teşhisine ve tedavi için yönlendirmesine bağlı olarak yapabilir.
Türk Psikologlar Derneği ayrıca "psikoterapist" unvanının ayrı bir unvan olduğunu, uygun terapi eğitimleri ve süpervizyon süreçlerinin tamamlanmasıyla kazanıldığını ve klinik psikolog unvanıyla birbirinin yerine kullanılamayacağını belirtir.
Psikolog ile psikiyatrist farkı
Psikolog ile psikiyatrist arasındaki en temel fark, psikiyatristin bir hekim olmasıdır. Psikiyatrist tıp fakültesini bitirdikten sonra tıpta uzmanlık eğitimine girer. 1219 sayılı Kanun'a ekli çizelgede Ruh Sağlığı ve Hastalıkları uzmanlığının süresi dört yıl olarak yer alır. Çocuklar ve ergenler için ayrıca Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları uzmanlık dalı bulunur.
Psikiyatrik tanı koymak, ilaç tedavisini başlatmak ve izlemek hekimlerin alanıdır. Psikolog, klinik psikolog ve psikolojik danışman bu konularda karar vermez. Pek çok durumda ise bu meslekler birlikte çalışır: hekim tanı ve ilaç tedavisini yürütürken kişi bir yandan psikolojik destek de alabilir.
Pedagog kime denir?
"Pedagog" kelimesi günlük dilde, çocuklarla çalışan uzmanlar için sıkça kullanılır. Ancak bu yazı için incelediğimiz mevzuat metinlerinde, yani 1219 sayılı Kanun'da, Sağlık Bakanlığı'nın iş ve görev tanımları yönetmeliğinde ve MEB'in rehberlik yönetmeliğinde, "pedagog" adıyla tanımlanmış bir unvan yer almıyor. Sağlık Bakanlığı yönetmeliğinde çocukların gelişimini değerlendirip destek programları hazırlayan meslek "çocuk gelişimcisi" olarak geçer.
Bu nedenle çocuğunuz için destek ararken unvandan çok, kişinin hangi bölümden mezun olduğunu ve çocuklarla çalışma konusunda hangi eğitimleri aldığını sormak daha açıklayıcı olur.
Hangi ihtiyaçta kime gidilir?
Her durum farklıdır ve aşağıdakiler yalnızca genel bir yol haritasıdır.
Gündelik hayatta zorlanma, yaşam geçişleri, ilişki ve karar verme konuları: Bu tür konularda psikolojik danışman ya da psikolog ile çalışmak bir başlangıç olabilir. Yetişkinler için bireysel danışmanlık, gençler için ergen danışmanlığı bu tür bir çalışmaya örnektir.
Çocuğun gelişimi, okul uyumu ve ebeveynlik soruları: Çocuk ve aileyle çalışan bir psikolojik danışman ya da psikologla görüşmek düşünülebilir. Çocuklarla oyun yoluyla çalışmayı merak ediyorsanız oyun terapisi, ebeveynlerle yapılan çalışmalar için aile ve ebeveyn danışmanlığı sayfalarına bakabilirsiniz.
Tanı, ilaç ya da tıbbi değerlendirme gerektiren durumlar: Uyku, iştah ya da günlük işlevlerde uzun süren ve belirgin değişiklikler varsa, bir hekime ya da psikiyatriste başvurmak gerekir. Hekim gerekli görürse psikolojik destekle birlikte bir plan önerebilir.
Acil durumlar: Bir kişinin kendisi ya da başkası için hemen tehlike oluşturduğu durumlarda beklemeden 112 aranmalıdır. Danışmanlık hizmetleri acil durumlar için uygun değildir.
İlk görüşmede çalışacağınız kişiye eğitimini, hangi konularda çalıştığını ve gerektiğinde nasıl yönlendirme yaptığını sormak tamamen olağandır. İyi bir meslek mensubu bu sorulara açıkça cevap verir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişisel bir değerlendirmenin yerini tutmaz. Psikiyatrik tanı ve ilaç tedavisi hekimlerin alanındadır.
Sık sorulan sorular
Psikolojik danışman psikolog mudur?
Hayır, ikisi farklı unvanlardır. Psikolog psikoloji lisansından, psikolojik danışman PDR ya da denk bir lisanstan mezundur. Benzer konularda çalışsalar da eğitimleri farklıdır.
Psikolojik danışman ilaç yazabilir mi?
Hayır. İlaç tedavisi hekimlerin alanıdır. Bu durum psikolog ve klinik psikolog için de geçerlidir.
PDR mezunu klinik psikolog olabilir mi?
1219 sayılı Kanun'un ek 13. maddesine göre psikolojik danışma ve rehberlik lisansının üzerine, klinik ortamlarda uygulama içeren klinik psikoloji yüksek lisansı yapan kişi klinik psikolog olur.
Psikolog ile psikiyatrist arasındaki fark nedir?
Psikiyatrist, Ruh Sağlığı ve Hastalıkları alanında uzmanlaşmış bir hekimdir; tanı koyar ve gerektiğinde ilaç tedavisi planlar. Psikolog ise psikoloji lisansı almış bir meslek mensubudur ve ilaç yazmaz.
İDA Psikoloji'de görüşmeler nasıl yapılıyor?
İDA Psikoloji'de psikolojik danışman İlknur Demirci ile görüşmeler online ya da İzmir'de yüz yüze yapılır. Yüz yüze görüşmelerin adresi randevu kesinleştiğinde paylaşılır. Ücret bilgisi talep üzerine verilir. Diğer sorular için sık sorulan sorular sayfasına bakabilirsiniz.
İDA Psikoloji'de yetişkinlerle, ergenlerle, çocuklarla ve ailelerle psikolojik danışmanlık çalışmaları yapılıyor. Size uygun hizmeti bireysel danışmanlık ve diğer hizmet sayfalarında inceleyebilir, sorularınız ya da randevu talebiniz için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
- 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun (ek madde 13 ve tıpta uzmanlık çizelgeleri), mevzuat.gov.tr
- Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair Yönetmelik (Ek-1 klinik psikolog, Ek-2 psikolog ve çocuk gelişimcisi), mevzuat.gov.tr
- Millî Eğitim Bakanlığı Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri Yönetmeliği (madde 3 tanımlar, sevk hizmetleri), mevzuat.gov.tr
- Türk Psikologlar Derneği, Sıkça Sorulan Sorular (psikolog, klinik psikolog ve psikoterapist unvanları)